HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, jest jednym z najczęściej występujących wirusów przenoszonych podczas bliskich kontaktów intymnych. Kontakt z nim może mieć zarówno kobieta, jak i mężczyzna, a większość osób aktywnych seksualnie zetknie się z przynajmniej jednym typem HPV w ciągu życia.
Zakażenie najczęściej przebiega bezobjawowo i w wielu przypadkach zostaje samoistnie opanowane przez układ odpornościowy. Dodatni wynik testu HPV nie powinien więc być powodem do wstydu ani paniki. Jest przede wszystkim informacją, którą należy właściwie zinterpretować i uwzględnić w dalszej profilaktyce.
Czym jest HPV?
Skrót HPV pochodzi od angielskiej nazwy Human Papillomavirus, czyli wirus brodawczaka ludzkiego. Nie jest to jeden wirus, ale duża grupa obejmująca wiele różnych typów.
Poszczególne typy HPV różnią się między sobą i mogą zakażać skórę albo błony śluzowe. Ze względu na ich właściwości dzieli się je między innymi na typy niskiego i wysokiego ryzyka.
Obecność typu wysokiego ryzyka nie oznacza rozpoznania choroby. Informuje jedynie, że zakażenie wymaga odpowiedniego nadzoru zgodnego z aktualnymi zasadami profilaktyki.
Jak często występuje zakażenie HPV?
HPV jest bardzo powszechny. Do zakażenia może dojść już po rozpoczęciu aktywności seksualnej, także u osoby mającej jednego partnera.
Wystąpienie HPV nie świadczy o braku higieny, nieodpowiedzialnym zachowaniu ani licznych kontaktach seksualnych. Jest naturalnym następstwem bliskiego kontaktu z inną osobą, która może nie wiedzieć, że ma wirusa.
Jak można zakazić się HPV?
HPV przenosi się przede wszystkim przez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych w okolicy intymnej. Do transmisji może dojść podczas:
- kontaktów waginalnych,
- kontaktów analnych,
- kontaktów oralnych,
- dotykania okolic intymnych,
- innych bliskich kontaktów skóra do skóry.
Do zakażenia nie jest konieczny pełny stosunek seksualny. Osoba przekazująca wirusa najczęściej nie ma żadnych objawów i może nie wiedzieć o zakażeniu.
Czy prezerwatywa całkowicie chroni przed HPV?
Prawidłowo stosowana prezerwatywa ogranicza ryzyko transmisji HPV oraz innych zakażeń przenoszonych drogą płciową. Nie zapewnia jednak pełnej ochrony, ponieważ wirus może znajdować się również na skórze nieosłoniętej prezerwatywą.
Stosowanie prezerwatyw pozostaje ważnym elementem dbania o zdrowie seksualne, ale nie zastępuje szczepienia ani badań profilaktycznych.
Czy zakażenie HPV daje objawy?
Najczęściej nie. Osoba zakażona może przez wiele miesięcy lub lat nie odczuwać żadnych dolegliwości. Brak objawów nie pozwala stwierdzić, czy wirus jest obecny, podobnie jak dobre samopoczucie nie zastępuje badań profilaktycznych.
HPV może zostać wykryty podczas badania wykonanego u osoby, która czuje się całkowicie zdrowa.
Czy organizm może sam poradzić sobie z HPV?
W większości przypadków układ odpornościowy opanowuje zakażenie i po pewnym czasie wirus przestaje być wykrywany. Najczęściej następuje to w ciągu kilkunastu miesięcy do około dwóch lat.
U części osób HPV może jednak utrzymywać się dłużej. Mówimy wtedy o zakażeniu przetrwałym. Na sposób, w jaki organizm radzi sobie z wirusem, mogą wpływać między innymi odporność, palenie tytoniu, wiek i ogólny stan zdrowia.
Nie istnieje możliwość przewidzenia, jak długo zakażenie będzie obecne u konkretnej osoby.
Czy HPV może pozostawać w organizmie w stanie uśpienia?
Wirus może przez długi czas pozostawać niewykrywalny, a następnie ponownie zostać wykryty. Dlatego dodatni wynik nie pozwala ustalić dokładnego momentu zakażenia.
Nie można na jego podstawie stwierdzić:
- kiedy doszło do kontaktu z wirusem,
- od kogo pochodzi zakażenie,
- jak długo wirus znajduje się w organizmie,
- czy zakażenie jest świeże.
Wykrycie HPV u osoby pozostającej w stałym związku nie jest dowodem zdrady. Kontakt z wirusem mógł nastąpić znacznie wcześniej.
Czy istnieje badanie krwi na HPV?
Nie wykonuje się badania krwi pozwalającego rozpoznać zakażenie HPV. Materiał do badania pobiera się bezpośrednio z określonego obszaru błony śluzowej, najczęściej z szyjki macicy.
Test HPV wykrywa materiał genetyczny wybranych typów wirusa. Nie jest uniwersalnym badaniem całego organizmu i nie pozwala określić, kiedy doszło do zakażenia.
Czym różni się test HPV od cytologii?
Test HPV i cytologia dostarczają różnych informacji.
Test HPV sprawdza, czy w pobranym materiale znajduje się materiał genetyczny określonych typów wirusa. Cytologia służy natomiast ocenie wyglądu komórek pobranych z szyjki macicy.
W zależności od wieku pacjentki, wcześniejszych wyników i stosowanego programu profilaktycznego badania mogą być wykonywane osobno lub razem.
Czy dodatni wynik HPV oznacza chorobę?
Nie. Dodatni wynik oznacza, że w pobranym materiale wykryto określony typ wirusa. Nie jest równoznaczny z rozpoznaniem choroby i nie informuje samodzielnie o stanie komórek.
Dalsze postępowanie zależy między innymi od:
- wykrytego typu HPV,
- wyniku cytologii,
- wieku pacjentki,
- wcześniejszych wyników badań,
- czasu utrzymywania się zakażenia.
Czasami wystarczy wykonanie kolejnego badania w wyznaczonym terminie. W innych sytuacjach lekarz może zaproponować dokładniejszą kontrolę.
Czy istnieje lek usuwający HPV?
Nie ma leku, który bezpośrednio usuwałby HPV z organizmu. W większości przypadków z zakażeniem radzi sobie układ odpornościowy.
Nie należy samodzielnie stosować preparatów reklamowanych jako środki „oczyszczające organizm z HPV”. Nie zastępują one kontroli lekarskiej, badań profilaktycznych ani szczepienia.
Zdrowy styl życia wspiera ogólną odporność organizmu, ale nie stanowi swoistego leczenia zakażenia.
Czy po przejściu zakażenia można zakazić się ponownie?
Tak. Przebycie zakażenia nie zawsze zapewnia trwałą i pełną odporność. Ponadto kontakt z jednym typem HPV nie chroni przed pozostałymi typami wirusa.
Z tego powodu także osoby, które wcześniej miały dodatni wynik, mogą odnieść korzyść ze szczepienia. Decyzję o szczepieniu osoby dorosłej warto omówić z lekarzem.
Jak można ograniczyć ryzyko zakażenia?
Ryzyka kontaktu z HPV nie można wyeliminować całkowicie, ale można je wyraźnie zmniejszyć. Znaczenie mają:
- szczepienie przeciw HPV,
- prawidłowe stosowanie prezerwatyw,
- regularne badania profilaktyczne,
- unikanie palenia tytoniu,
- dbanie o ogólny stan zdrowia,
- świadome podejście do zdrowia seksualnego.
Dodatni wynik HPV nie powinien prowadzić do obwiniania siebie ani partnera. Ważniejsze jest przestrzeganie zaleconych terminów kontroli.
Jak działa szczepienie przeciw HPV?
Szczepionka uczy układ odpornościowy rozpoznawania wybranych typów wirusa i przygotowuje organizm do szybkiej reakcji w przypadku przyszłego kontaktu.
Szczepionki nie zawierają żywego wirusa ani jego materiału genetycznego. Nie mogą więc wywołać zakażenia HPV.
Największą ochronę uzyskuje się przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, ale szczepienie może być rozważane również u osób dorosłych. Wcześniejszy kontakt z jednym typem HPV nie oznacza, że dana osoba zetknęła się ze wszystkimi typami objętymi szczepionką.
Szczepienie zapobiega nowym zakażeniom, ale nie usuwa zakażenia już istniejącego.
Czy po szczepieniu nadal należy wykonywać badania?
Tak. Szczepienie i regularne badania profilaktyczne uzupełniają się, ale nie zastępują wzajemnie.
Szczepionka zapewnia ochronę przed najważniejszymi typami HPV, jednak nie obejmuje wszystkich istniejących odmian wirusa. Zaszczepione kobiety powinny zatem nadal wykonywać badania zgodnie z zaleceniami właściwymi dla ich wieku i historii medycznej.
Co warto zapamiętać?
- HPV jest bardzo częstym wirusem przenoszonym podczas bliskich kontaktów intymnych.
- Zakażenie może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn.
- Najczęściej przebiega bezobjawowo.
- W większości przypadków układ odpornościowy opanowuje zakażenie.
- Dodatni wynik nie oznacza automatycznie choroby.
- Na podstawie wyniku nie można ustalić czasu ani źródła zakażenia.
- Prezerwatywa zmniejsza ryzyko transmisji, ale nie zapewnia całkowitej ochrony.
- Szczepienie zapobiega nowym zakażeniom wybranymi typami HPV.
- Szczepienie nie zwalnia z regularnych badań profilaktycznych.
- Wynik badania zawsze należy interpretować w kontekście wieku, historii wcześniejszych wyników i zaleceń lekarza.
Aktualność opracowania
Artykuł został przygotowany zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej na dzień publikacji. Medycyna rozwija się dynamicznie, dlatego zalecenia mogą ulegać zmianom wraz z pojawianiem się nowych badań naukowych oraz aktualizacją rekomendacji towarzystw naukowych.
Opracowanie
dr n. med. Hanna Olszewska
dr n. med. Jarosław Olszewski
dr Emilia Olszewska
dr Natalia Olszewska
Źródła
- World Health Organization (WHO). Human papillomavirus (HPV).
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Genital HPV Infection.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Human Papillomavirus – Pink Book.
- Ministerstwo Zdrowia. O szczepionce przeciw HPV.
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. O wirusie HPV.
- Pacjent.gov.pl. Szczepienia profilaktyczne przeciwko HPV.