Metoda bez hormonów, ale z dużym znaczeniem prawidłowego stosowania
Najkrótsza odpowiedź
Stosunek przerywany polega na wycofaniu prącia z pochwy przed wytryskiem, tak aby nasienie nie znalazło się w drogach rodnych kobiety.
Nie wymaga stosowania hormonów, urządzeń ani wcześniejszego przygotowania. Jego najważniejszym ograniczeniem jest jednak stosunkowo duża zależność skuteczności od prawidłowego zastosowania podczas każdego współżycia.
Stosunek przerywany nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Na czym polega stosunek przerywany?
Podstawową zasadą jest całkowite wycofanie prącia z pochwy przed rozpoczęciem wytrysku. Wytrysk powinien nastąpić z dala od zewnętrznych narządów płciowych kobiety.
Metoda wymaga od mężczyzny prawidłowego rozpoznania momentu poprzedzającego wytrysk i odpowiednio wczesnego przerwania penetracji.
Nie stosuje się żadnych leków ani środków mechanicznych, dlatego stosunek przerywany bywa zaliczany do metod antykoncepcji niewymagających stosowania dodatkowych preparatów.
Jak skuteczny jest stosunek przerywany?
Skuteczność stosunku przerywanego jest niższa niż wielu współczesnych metod antykoncepcji, szczególnie metod długodziałających, takich jak implant czy wkładka wewnątrzmaciczna.
Przy idealnym stosowaniu metoda może być stosunkowo skuteczna, jednak w codziennym życiu zdarzają się sytuacje, w których wycofanie prącia następuje zbyt późno.
Według danych CDC przy typowym stosowaniu w ciągu pierwszego roku ciążę obserwuje się u około 20 na 100 kobiet stosujących stosunek przerywany jako jedyną metodę antykoncepcji. Oznacza to, że w praktyce ryzyko nieplanowanej ciąży jest istotnie większe niż przy prawidłowo stosowanej antykoncepcji hormonalnej czy metodach długodziałających.
Czy w płynie przedwytryskowym znajdują się plemniki?
To zagadnienie jest bardziej złożone, niż często przedstawia się je w popularnych poradnikach.
Sam płyn przedwytryskowy powstaje przede wszystkim w gruczołach opuszkowo-cewkowych i nie jest ejakulatem. U części mężczyzn w materiale pobranym przed wytryskiem mogą jednak występować plemniki.
Dlatego nie można zakładać, że kontakt z płynem przedwytryskowym zawsze jest całkowicie pozbawiony ryzyka ciąży.
Największym praktycznym problemem pozostaje jednak możliwość zbyt późnego wycofania prącia i przedostania się nasienia do pochwy lub w okolice jej wejścia.
Czy oddanie moczu po wcześniejszym wytrysku eliminuje ryzyko?
Oddanie moczu przed kolejnym stosunkiem może zmniejszyć prawdopodobieństwo pozostawania plemników w cewce moczowej po wcześniejszym wytrysku, ale nie powinno być traktowane jako sposób zapewniający skuteczną antykoncepcję.
Jeżeli ciąża zdecydowanie nie jest planowana, nie należy opierać zabezpieczenia wyłącznie na takim postępowaniu.
Czy można zajść w ciążę, jeśli wytrysk nastąpił poza pochwą?
Tak.
Jeżeli nasienie znajdzie się w pobliżu wejścia do pochwy lub na zewnętrznych narządach płciowych, istnieje możliwość przedostania się plemników do dróg rodnych.
Ryzyko jest mniejsze niż w przypadku wytrysku w pochwie, ale nie jest zerowe.
Od czego zależy skuteczność stosunku przerywanego?
Przede wszystkim od prawidłowego postępowania podczas każdego stosunku.
Znaczenie mają między innymi:
- odpowiednio wczesne wycofanie prącia,
- pełna kontrola nad momentem wytrysku,
- brak kontaktu nasienia z okolicą wejścia do pochwy,
- konsekwentne stosowanie metody podczas każdego współżycia.
Nieprawidłowe zastosowanie nawet podczas jednego stosunku może doprowadzić do ciąży.
Czy stosunek przerywany może być stosowany razem z metodami naturalnymi?
Tak, ale są to dwie różne metody.
Metody rozpoznawania płodności służą do określania okresów płodnych i niepłodnych na podstawie obserwacji cyklu. Stosunek przerywany polega natomiast na wycofaniu prącia przed wytryskiem.
Zastosowanie stosunku przerywanego podczas dni płodnych nie powoduje, że ryzyko ciąży znika. Jeżeli ciąża nie jest planowana, należy uwzględnić skuteczność całego przyjętego sposobu postępowania.
Czy stosunek przerywany wpływa na płodność?
Nie.
Nie wpływa na owulację, produkcję plemników ani gospodarkę hormonalną. Po zaprzestaniu stosowania nie występuje żaden okres oczekiwania na powrót płodności.
Czy stosunek przerywany powoduje działania niepożądane?
Nie powoduje działań niepożądanych charakterystycznych dla leków hormonalnych czy urządzeń wewnątrzmacicznych.
Może jednak powodować napięcie związane z koniecznością kontrolowania momentu wytrysku i przerywania współżycia. Dla części par nie stanowi to problemu, natomiast dla innych może obniżać komfort współżycia.
Czy stosunek przerywany chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową?
Nie.
Stosunek przerywany nie zapewnia ochrony przed HIV, chlamydią, rzeżączką, kiłą ani innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Jeżeli istnieje ryzyko zakażenia, znaczenie ma stosowanie prezerwatywy.
Co zrobić, jeśli wycofanie nastąpiło za późno?
Jeżeli doszło do wytrysku w pochwie lub istnieje podejrzenie, że nasienie mogło przedostać się do dróg rodnych, a ciąża nie jest planowana, można rozważyć antykoncepcję awaryjną.
Znaczenie ma czas, jaki upłynął od współżycia — dlatego warto działać możliwie szybko.
Dostępne możliwości obejmują antykoncepcję awaryjną w postaci tabletki oraz, w odpowiednich sytuacjach, założenie wkładki wewnątrzmacicznej z miedzią.
Dla kogo stosunek przerywany może być akceptowalną metodą?
Może być świadomie wybierany przez pary, które:
- nie chcą stosować metod hormonalnych ani mechanicznych,
- akceptują niższą skuteczność tej metody w typowym stosowaniu,
- są w stanie konsekwentnie przestrzegać jej zasad,
- rozumieją możliwość wystąpienia nieplanowanej ciąży.
Istotne jest przede wszystkim, aby decyzja wynikała ze znajomości rzeczywistej skuteczności metody, a nie z przekonania, że wytrysk poza pochwą całkowicie eliminuje możliwość ciąży.
Najczęstsze pytania
Czy stosunek przerywany jest antykoncepcją?
Tak. Jest metodą zapobiegania ciąży, choć jej skuteczność przy typowym stosowaniu jest niższa niż wielu innych dostępnych metod.
Czy można zajść w ciążę bez wytrysku w pochwie?
Tak. Ryzyko jest mniejsze, ale nie można go całkowicie wykluczyć.
Czy stosunek przerywany jest skuteczniejszy w dni niepłodne?
Ryzyko ciąży zależy również od momentu cyklu, jednak dokładne przewidywanie owulacji nie zawsze jest możliwe. Nie należy zakładać niepłodności wyłącznie na podstawie daty w kalendarzu.
Czy można stosować stosunek przerywany razem z prezerwatywą?
Tak. Wycofanie prącia przed wytryskiem może być dodatkowym działaniem, ale prawidłowo stosowana prezerwatywa pozostaje podstawową metodą barierową.
Czy stosunek przerywany może zmniejszać przyjemność ze współżycia?
To indywidualne. Dla części osób konieczność kontrolowania i przerywania penetracji przed wytryskiem może wpływać na komfort współżycia.
Co warto zapamiętać?
- Stosunek przerywany polega na wycofaniu prącia z pochwy przed wytryskiem.
- Nie wymaga stosowania hormonów ani urządzeń.
- Jego skuteczność jest silnie zależna od prawidłowego zastosowania podczas każdego współżycia.
- Przy typowym stosowaniu ryzyko nieplanowanej ciąży jest wyraźnie większe niż w przypadku wielu współczesnych metod antykoncepcji.
- Obecności plemników przed wytryskiem nie można całkowicie wykluczyć.
- Wytrysk w pobliżu wejścia do pochwy również może wiązać się z ryzykiem ciąży.
- Metoda nie wpływa na późniejszą płodność.
- Nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
- W przypadku niepowodzenia można rozważyć antykoncepcję awaryjną.
- Wybór metody antykoncepcji powinien uwzględniać oczekiwaną skuteczność i indywidualną akceptację ryzyka.
Aktualność opracowania
Artykuł został przygotowany zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej na dzień publikacji. Medycyna rozwija się dynamicznie, dlatego zalecenia mogą ulegać zmianom wraz z pojawianiem się nowych badań naukowych oraz aktualizacją rekomendacji towarzystw naukowych.
Opracowanie
dr n. med. Hanna Olszewska
dr n. med. Jarosław Olszewski
dr Emilia Olszewska
dr Natalia Olszewska
Źródła
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Contraceptive Effectiveness in the United States.
- World Health Organization (WHO). Family Planning: A Global Handbook for Providers.
- Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare (FSRH). Contraceptive Choices and Sexual Health.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Effectiveness of Birth Control Methods.