Antykoncepcja, która może jednocześnie zmniejszać ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową
Najkrótsza odpowiedź
Prezerwatywa jest barierową metodą antykoncepcji. Prawidłowo stosowana ogranicza możliwość przedostania się plemników do dróg rodnych kobiety i w ten sposób zmniejsza ryzyko ciąży.
W odróżnieniu od większości innych metod antykoncepcji prezerwatywa ma jeszcze jedną bardzo ważną zaletę: zmniejsza ryzyko wielu zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Nie zawiera hormonów, jest stosowana tylko podczas współżycia i nie wpływa na płodność po zakończeniu jej używania.
Jak działa prezerwatywa?
Prezerwatywa tworzy mechaniczną barierę pomiędzy penisem a drogami rodnymi partnerki. Nasienie pozostaje wewnątrz prezerwatywy i nie powinno mieć kontaktu z pochwą.
Jej działanie antykoncepcyjne nie zależy od hormonów ani od momentu cyklu miesiączkowego.
Jednocześnie ograniczenie bezpośredniego kontaktu z nasieniem i wydzielinami narządów płciowych zmniejsza możliwość przenoszenia wielu zakażeń.
Jak skuteczna jest prezerwatywa?
Przy idealnym stosowaniu prezerwatywa jest bardzo skuteczną metodą antykoncepcji. W codziennym życiu jej skuteczność jest jednak niższa, ponieważ może dojść do błędów podczas zakładania, zsunięcia lub pęknięcia.
Dlatego warto rozróżnić skuteczność metody przy stosowaniu idealnym od skuteczności podczas typowego stosowania.
Prezerwatywa należy do metod, których skuteczność w znacznym stopniu zależy od prawidłowego użycia podczas każdego stosunku.
Jak prawidłowo stosować prezerwatywę?
Prezerwatywę należy założyć przed rozpoczęciem kontaktu genitalnego, a nie dopiero bezpośrednio przed wytryskiem.
Przed użyciem warto sprawdzić termin ważności oraz czy opakowanie nie jest uszkodzone.
Po otwarciu należy:
- upewnić się, że prezerwatywa jest założona właściwą stroną,
- ścisnąć zbiorniczek na jej końcu, aby usunąć z niego powietrze,
- rozwinąć ją na całej długości prącia,
- po wytrysku przytrzymać prezerwatywę u podstawy podczas wycofywania prącia,
- po użyciu wyrzucić ją.
Każda prezerwatywa jest przeznaczona do jednorazowego użycia.
Czy można używać dwóch prezerwatyw jednocześnie?
Nie.
Założenie dwóch prezerwatyw jednocześnie nie zwiększa bezpieczeństwa. Tarcie pomiędzy nimi może zwiększyć ryzyko ich uszkodzenia.
Dotyczy to również jednoczesnego stosowania prezerwatywy zewnętrznej i wewnętrznej.
Czy rodzaj lubrykantu ma znaczenie?
Tak.
W przypadku prezerwatyw wykonanych z lateksu preparaty zawierające tłuszcze lub oleje mogą osłabiać materiał i zwiększać ryzyko pęknięcia.
Zazwyczaj odpowiednie są lubrykanty na bazie wody lub silikonu, zgodnie z informacją producenta prezerwatywy.
Odpowiednie nawilżenie może również zmniejszać tarcie i ryzyko mechanicznego uszkodzenia prezerwatywy.
Co zrobić, jeśli prezerwatywa pęknie lub się zsunie?
Jeżeli podczas stosunku prezerwatywa pękła, zsunęła się lub została zastosowana nieprawidłowo, może istnieć ryzyko ciąży.
W takiej sytuacji warto jak najszybciej rozważyć antykoncepcję awaryjną. Dostępne możliwości zależą między innymi od czasu, jaki upłynął od stosunku.
Jeżeli istnieje możliwość ekspozycji na zakażenie przenoszone drogą płciową, może być również wskazana konsultacja dotycząca odpowiednich badań, a w określonych sytuacjach profilaktyki poekspozycyjnej.
Czy prezerwatywa chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową?
Prezerwatywy znacząco zmniejszają ryzyko wielu zakażeń przenoszonych drogą płciową, szczególnie tych przenoszonych przez wydzieliny, takich jak HIV, chlamydioza czy rzeżączka.
Ochrona nie jest jednak stuprocentowa.
Niektóre zakażenia mogą być przenoszone również poprzez kontakt skóry w okolicach nieosłoniętych prezerwatywą. Dotyczy to między innymi HPV, opryszczki narządów płciowych czy kiły, jeżeli zmiany znajdują się poza obszarem zakrytym przez prezerwatywę.
Dlatego prawidłowo stosowana prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia, ale nie eliminuje go całkowicie.
Prezerwatywa a HPV
Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko transmisji HPV, ale nie zapewnia pełnej ochrony, ponieważ wirus może znajdować się również na skórze nieosłoniętej prezerwatywą.
W profilaktyce zakażeń HPV bardzo ważną rolę odgrywają również szczepienia przeciw HPV.
Czy prezerwatywę można łączyć z innymi metodami antykoncepcji?
Tak.
Prezerwatywa może być stosowana równocześnie z tabletkami antykoncepcyjnymi, plastrem, krążkiem dopochwowym, implantem czy wkładką wewnątrzmaciczną.
Takie połączenie może być szczególnie korzystne, ponieważ druga metoda zapewnia bardzo skuteczną ochronę przed ciążą, natomiast prezerwatywa dodatkowo zmniejsza ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową.
Czy prezerwatywy zawierają hormony?
Nie.
Prezerwatywa jest metodą mechaniczną i nie zawiera hormonów.
Nie wpływa na owulację, cykl miesiączkowy ani gospodarkę hormonalną.
Czy prezerwatywa może powodować uczulenie?
Tak, choć nie jest to częste.
U niektórych osób może występować nadwrażliwość na lateks lub inne składniki obecne w prezerwatywie albo zastosowanym środku nawilżającym.
Dostępne są również prezerwatywy wykonane z materiałów innych niż lateks.
W przypadku nawracającego pieczenia, świądu lub podrażnienia po stosunku warto ustalić przyczynę dolegliwości.
Czy rozmiar prezerwatywy ma znaczenie?
Tak.
Zbyt ciasna prezerwatywa może powodować dyskomfort, natomiast zbyt luźna może łatwiej się zsunąć.
Właściwe dopasowanie zwiększa zarówno komfort, jak i bezpieczeństwo stosowania.
Czy prezerwatywa może się przeterminować?
Tak.
Przed zastosowaniem należy sprawdzić termin ważności oraz stan opakowania.
Prezerwatywy powinny być przechowywane zgodnie z zaleceniami producenta, z dala od wysokiej temperatury i miejsc, w których mogą być narażone na długotrwałe tarcie lub uszkodzenia mechaniczne.
Czy prezerwatywa wpływa na płodność?
Nie.
Prezerwatywa działa wyłącznie podczas stosunku. Po zaprzestaniu jej używania nie ma opóźnienia w powrocie płodności.
Najczęstsze pytania
Czy prezerwatywę trzeba stosować od początku stosunku?
Tak. Powinna być założona przed rozpoczęciem kontaktu genitalnego.
Czy można użyć tej samej prezerwatywy ponownie?
Nie. Każda prezerwatywa jest jednorazowa.
Czy dwie prezerwatywy chronią lepiej niż jedna?
Nie. Mogą zwiększać tarcie i ryzyko uszkodzenia.
Czy prezerwatywa daje pełną ochronę przed HPV?
Nie. Zmniejsza ryzyko zakażenia, ale nie eliminuje go całkowicie.
Czy przy stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych warto używać również prezerwatywy?
Tak, szczególnie jeżeli istotna jest również ochrona przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Czy po pęknięciu prezerwatywy można zastosować antykoncepcję awaryjną?
Tak. W takiej sytuacji warto jak najszybciej ocenić, która metoda antykoncepcji awaryjnej może być odpowiednia.
Co warto zapamiętać?
- Prezerwatywa jest niehormonalną, barierową metodą antykoncepcji.
- Jej skuteczność zależy w dużej mierze od prawidłowego stosowania.
- Powinna być zakładana przed rozpoczęciem kontaktu genitalnego.
- Nie należy stosować dwóch prezerwatyw jednocześnie.
- Prezerwatywa zmniejsza ryzyko wielu zakażeń przenoszonych drogą płciową.
- Nie zapewnia jednak pełnej ochrony przed wszystkimi zakażeniami, w tym HPV.
- Można ją łączyć z innymi metodami antykoncepcji.
- Nie wpływa na późniejszą płodność.
- W przypadku pęknięcia lub zsunięcia należy rozważyć antykoncepcję awaryjną oraz, zależnie od sytuacji, ryzyko zakażenia.
Aktualność opracowania
Artykuł został przygotowany zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej na dzień publikacji. Medycyna rozwija się dynamicznie, dlatego zalecenia mogą ulegać zmianom wraz z pojawianiem się nowych badań naukowych oraz aktualizacją rekomendacji towarzystw naukowych.
Opracowanie
dr n. med. Hanna Olszewska
dr n. med. Jarosław Olszewski
dr Emilia Olszewska
dr Natalia Olszewska
Źródła
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Condom Use: An Overview.
- World Health Organization (WHO). Condoms.
- Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare (FSRH). Zalecenia dotyczące antykoncepcji i zdrowia seksualnego.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines.