Wygodna antykoncepcja hormonalna zmieniana raz w tygodniu
Najkrótsza odpowiedź
Plaster antykoncepcyjny jest hormonalną metodą zapobiegania ciąży. Przykleja się go na skórę i zmienia zwykle raz w tygodniu, dzięki czemu nie trzeba pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletki.
Plaster uwalnia dwa hormony – estrogen i progestagen – które przenikają przez skórę do krwiobiegu. Jego działanie polega przede wszystkim na hamowaniu owulacji.
Przy prawidłowym stosowaniu jest bardzo skuteczną metodą antykoncepcji. Jego skuteczność zależy jednak od przestrzegania schematu stosowania i terminowej zmiany plastra.
Jak działa plaster antykoncepcyjny?
Plaster uwalnia przez skórę niewielkie ilości estrogenu i progestagenu. Hormony następnie przedostają się do krwiobiegu.
Podstawowym mechanizmem działania jest zahamowanie owulacji. Dodatkowo dochodzi do zagęszczenia śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom przedostanie się do jamy macicy, oraz zmian w błonie śluzowej macicy.
Ponieważ hormony są wchłaniane przez skórę, skuteczność plastra nie zależy bezpośrednio od zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak wymioty czy biegunka, tak jak może mieć to znaczenie w przypadku doustnych metod antykoncepcji.
Jak skuteczny jest plaster?
Plaster należy do skutecznych odwracalnych metod antykoncepcji.
Przy idealnym stosowaniu jego skuteczność jest bardzo wysoka. W codziennym życiu może być nieco niższa, ponieważ zdarzają się opóźnienia w zmianie plastra, jego nieprawidłowe przyklejenie lub inne błędy w stosowaniu.
Dlatego ważne jest przestrzeganie ustalonego schematu i wiedza, jak postąpić w przypadku odklejenia plastra albo opóźnienia jego zmiany.
Jak stosuje się plaster antykoncepcyjny?
Najczęściej stosuje się jeden plaster przez 7 dni.
Typowy schemat obejmuje trzy kolejne plastry:
- pierwszy plaster – przez 7 dni,
- drugi plaster – przez następne 7 dni,
- trzeci plaster – przez kolejne 7 dni,
- następnie 7 dni przerwy bez plastra.
W czasie przerwy zwykle pojawia się krwawienie z odstawienia.
Po siedmiu dniach przerwy należy rozpocząć kolejny cykl stosowania – niezależnie od tego, czy krwawienie już się zakończyło.
Dokładne zasady mogą zależeć od stosowanego preparatu, dlatego należy przestrzegać zaleceń przekazanych podczas konsultacji oraz informacji dotyczących konkretnego produktu.
Gdzie można przykleić plaster?
Plaster należy naklejać na czystą, suchą, zdrową i nieowłosioną skórę.
W zależności od konkretnego preparatu odpowiednimi miejscami mogą być między innymi okolica pośladka, brzucha, górnej części tułowia lub zewnętrznej części ramienia.
Nie należy przyklejać plastra na piersi ani na skórę podrażnioną, uszkodzoną lub pokrytą kosmetykami mogącymi pogorszyć jego przyleganie.
Warto zmieniać miejsce przyklejenia kolejnych plastrów, aby ograniczyć ryzyko podrażnienia skóry.
Co zrobić, jeśli plaster się odklei?
Przede wszystkim warto regularnie sprawdzać, czy plaster prawidłowo przylega do skóry.
Postępowanie w przypadku częściowego lub całkowitego odklejenia zależy od tego, jak długo plaster nie przylegał prawidłowo oraz na którym etapie cyklu do tego doszło.
W niektórych sytuacjach wystarczy ponownie przykleić plaster lub zastąpić go nowym. W innych może być konieczne rozpoczęcie nowego cyklu stosowania oraz czasowe zastosowanie dodatkowej metody antykoncepcji.
Jeżeli nie wiadomo, jak długo plaster był odklejony, najlepiej sprawdzić instrukcję konkretnego preparatu lub skontaktować się z lekarzem.
Dla kogo plaster może być dobrym wyborem?
Plaster może być wygodnym rozwiązaniem dla kobiet, które:
- chcą stosować skuteczną antykoncepcję hormonalną,
- nie chcą pamiętać o tabletce każdego dnia,
- preferują metodę, którą stosuje się raz w tygodniu,
- nie mają przeciwwskazań do stosowania estrogenów,
- chcą korzystać z odwracalnej metody antykoncepcji,
- mają trudności z regularnym przyjmowaniem tabletek.
O możliwości zastosowania plastra powinien zdecydować lekarz po przeprowadzeniu wywiadu i ocenie ewentualnych przeciwwskazań.
Kiedy plaster może nie być odpowiednią metodą?
Ponieważ plaster jest złożoną hormonalną metodą antykoncepcji zawierającą estrogen i progestagen, przeciwwskazania są podobne do przeciwwskazań dotyczących innych złożonych metod hormonalnych.
Szczególnej oceny wymagają między innymi:
- przebyta lub aktualna choroba zakrzepowo-zatorowa,
- niektóre choroby układu sercowo-naczyniowego,
- migrena z aurą,
- niektóre choroby wątroby,
- niektóre nowotwory hormonozależne,
- znacznie podwyższone ciśnienie tętnicze,
- palenie papierosów, szczególnie u kobiet po 35. roku życia,
- okres po porodzie i karmienie piersią – zależnie od czasu od porodu i indywidualnych czynników ryzyka.
Istnieją również inne sytuacje wymagające indywidualnej oceny.
Dlatego przed rozpoczęciem stosowania plastra konieczna jest prawidłowa kwalifikacja medyczna.
Czy masa ciała może wpływać na skuteczność plastra?
Może mieć znaczenie.
W przypadku niektórych plastrów antykoncepcyjnych skuteczność może być mniejsza u kobiet z większą masą ciała lub wyższym BMI. Znaczenie tego ograniczenia zależy również od konkretnego preparatu.
Dlatego masa ciała powinna być jednym z elementów uwzględnianych podczas wyboru metody antykoncepcji.
Jak plaster wpływa na miesiączki?
Podczas stosowania plastra krwawienia zwykle stają się bardziej przewidywalne.
U części kobiet mogą być:
- mniej obfite,
- krótsze,
- mniej bolesne.
W pierwszych miesiącach stosowania mogą pojawiać się plamienia lub krwawienia pomiędzy przewidywanymi krwawieniami z odstawienia. Zwykle z czasem stają się rzadsze.
Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?
Większość kobiet dobrze toleruje plaster, ale podobnie jak w przypadku innych metod hormonalnych mogą wystąpić działania niepożądane.
Najczęściej obserwuje się:
- plamienia lub nieregularne krwawienia,
- bóle głowy,
- tkliwość piersi,
- nudności,
- zmiany nastroju,
- miejscowe podrażnienie skóry w miejscu przyklejenia plastra.
U wielu kobiet dolegliwości występują przede wszystkim w pierwszych miesiącach stosowania i później zmniejszają się.
Czy plaster zwiększa ryzyko zakrzepicy?
Złożone hormonalne metody antykoncepcji zawierające estrogen wiążą się z niewielkim zwiększeniem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu z niestosowaniem takiej antykoncepcji.
Ryzyko bezwzględne u zdrowej młodej kobiety pozostaje niewielkie, ale może istotnie wzrastać przy obecności dodatkowych czynników ryzyka.
Dlatego przed rozpoczęciem stosowania plastra lekarz pyta między innymi o przebyte epizody zakrzepicy, choroby występujące w rodzinie, palenie papierosów, migrenę oraz inne czynniki ryzyka.
Czy niektóre leki mogą zmniejszać skuteczność plastra?
Tak.
Niektóre leki oraz preparaty ziołowe mogą przyspieszać metabolizm hormonów i w konsekwencji zmniejszać skuteczność antykoncepcji hormonalnej.
Dotyczy to między innymi niektórych leków przeciwpadaczkowych, leków stosowanych w leczeniu określonych zakażeń oraz preparatów zawierających dziurawiec.
Podczas kwalifikacji do antykoncepcji należy więc poinformować lekarza o wszystkich regularnie i okresowo przyjmowanych lekach oraz suplementach i preparatach ziołowych.
Czy plaster chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową?
Nie.
Plaster chroni przed nieplanowaną ciążą, ale nie zabezpiecza przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Jeżeli istnieje ryzyko zakażenia, należy rozważyć dodatkowe stosowanie prezerwatywy.
Jak szybko wraca płodność po odstawieniu plastra?
Działanie plastra jest odwracalne.
Po zakończeniu stosowania owulacja może powrócić stosunkowo szybko i nie ma potrzeby zachowywania specjalnej przerwy przed rozpoczęciem starań o ciążę.
Czas powrotu regularnych cykli może być indywidualny.
Najczęstsze pytania
Czy plaster antykoncepcyjny zawiera hormony?
Tak. Jest to złożona metoda hormonalna zawierająca estrogen i progestagen.
Czy plaster trzeba zmieniać codziennie?
Nie. Standardowo jeden plaster stosuje się przez tydzień i następnie zastępuje kolejnym zgodnie ze schematem.
Czy można kąpać się i pływać z plastrem?
Tak. Prawidłowo przyklejony plaster jest przeznaczony do pozostawania na skórze podczas codziennych czynności, w tym kąpieli. Należy jednak regularnie sprawdzać, czy nadal dobrze przylega.
Czy plaster jest widoczny?
Zależy to od miejsca jego przyklejenia i ubrania. Można wybrać miejsce zgodne z instrukcją stosowania, które będzie stosunkowo dyskretne.
Czy plaster może podrażniać skórę?
Tak. U części kobiet może wystąpić zaczerwienienie, świąd lub podrażnienie w miejscu przyklejenia. Warto zmieniać miejsce aplikacji kolejnych plastrów.
Czy plaster jest skuteczny przy wymiotach lub biegunce?
Ponieważ hormony są wchłaniane przez skórę, wymioty lub biegunka zasadniczo nie zaburzają ich wchłaniania w taki sposób jak w przypadku doustnej tabletki antykoncepcyjnej.
Czy można stosować plaster przed pierwszą ciążą?
Tak. Brak wcześniejszej ciąży lub porodu sam w sobie nie stanowi przeciwwskazania do stosowania plastra.
Co warto zapamiętać?
- Plaster jest skuteczną złożoną metodą antykoncepcji hormonalnej.
- Zawiera estrogen i progestagen.
- Zwykle zmienia się go raz w tygodniu.
- Nie trzeba pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletki.
- Wymaga prawidłowego i terminowego stosowania.
- Nie jest odpowiedni dla każdej kobiety, ponieważ zawiera estrogen.
- Niektóre leki mogą zmniejszać jego skuteczność.
- Nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
- Po zakończeniu stosowania płodność zwykle szybko powraca.
- Dobór metody antykoncepcji powinien odbywać się indywidualnie po konsultacji z lekarzem.
Aktualność opracowania
Artykuł został przygotowany zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej na dzień publikacji. Medycyna rozwija się dynamicznie, dlatego zalecenia mogą ulegać zmianom wraz z pojawianiem się nowych badań naukowych oraz aktualizacją rekomendacji towarzystw naukowych.
Opracowanie
dr n. med. Hanna Olszewska
dr n. med. Jarosław Olszewski
dr Emilia Olszewska
dr Natalia Olszewska
Źródła
- Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare (FSRH). FSRH Guideline: Combined Hormonal Contraception.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use.
- World Health Organization (WHO). Family Planning: A Global Handbook for Providers.