Wygodna metoda antykoncepcji hormonalnej bez konieczności codziennego pamiętania o tabletce
Najkrótsza odpowiedź
Krążek dopochwowy jest złożoną hormonalną metodą antykoncepcji. Jest niewielkim, elastycznym pierścieniem umieszczanym samodzielnie w pochwie, z którego stopniowo uwalniane są dwa hormony – estrogen i progestagen.
W typowym schemacie krążek pozostaje w pochwie przez 3 tygodnie, a następnie jest usuwany. Po tygodniowej przerwie zakłada się kolejny.
Jest skuteczną i odwracalną metodą antykoncepcji, która nie wymaga codziennego przyjmowania tabletki.
Jak działa krążek dopochwowy?
Hormony uwalniane z krążka przenikają przez błonę śluzową pochwy do krwiobiegu.
Podstawowym mechanizmem działania jest zahamowanie owulacji. Dodatkowo dochodzi do zagęszczenia śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom przedostanie się do jamy macicy, oraz zmian w błonie śluzowej macicy.
Ponieważ hormony wchłaniają się przez błonę śluzową pochwy, skuteczność krążka nie zależy bezpośrednio od zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak wymioty czy biegunka.
Jak skuteczny jest krążek dopochwowy?
Przy prawidłowym stosowaniu krążek dopochwowy jest bardzo skuteczną odwracalną metodą antykoncepcji.
W codziennym stosowaniu skuteczność może być nieco niższa, przede wszystkim z powodu opóźnienia w założeniu kolejnego krążka, zbyt długiej przerwy pomiędzy kolejnymi krążkami lub pozostawania krążka poza pochwą przez czas dłuższy niż dopuszczalny dla danego preparatu.
Dlatego ważne jest przestrzeganie właściwego schematu stosowania.
Jak stosuje się krążek dopochwowy?
W typowym schemacie kobieta samodzielnie umieszcza krążek w pochwie i pozostawia go tam przez 3 tygodnie.
Po tym czasie krążek jest usuwany. Następuje 7-dniowa przerwa, podczas której zwykle pojawia się krwawienie z odstawienia.
Po tygodniu należy założyć nowy krążek – nawet jeśli krwawienie jeszcze się nie zakończyło.
Istnieją różne rodzaje krążków i schematy ich stosowania, dlatego zawsze należy przestrzegać zaleceń dotyczących konkretnego preparatu.
Jak prawidłowo założyć krążek?
Krążek można założyć samodzielnie.
Należy ścisnąć go palcami i delikatnie wprowadzić do pochwy. Nie musi znajdować się w ściśle określonym miejscu – powinien być położony na tyle głęboko, aby nie powodował dyskomfortu.
Jeżeli krążek jest wyczuwalny podczas codziennej aktywności, można delikatnie przesunąć go głębiej.
Prawidłowo umieszczonego krążka większość kobiet na co dzień nie odczuwa.
Czy krążek może wypaść?
Może się to zdarzyć, choć nie jest częste.
Krążek może wysunąć się między innymi podczas stosunku, przy usuwaniu tamponu lub podczas silnego parcia.
Postępowanie zależy od czasu pozostawania krążka poza pochwą oraz rodzaju stosowanego preparatu. Dopuszczalny czas może różnić się pomiędzy produktami.
Dlatego w takiej sytuacji należy sprawdzić instrukcję konkretnego krążka. Jeżeli nie wiadomo, jak długo znajdował się poza pochwą, warto skonsultować dalsze postępowanie.
Czy krążek przeszkadza podczas współżycia?
Najczęściej nie.
Część kobiet i ich partnerów w ogóle go nie odczuwa, inni mogą wyczuwać krążek podczas stosunku.
Samo wyczuwanie krążka nie oznacza, że jest on nieprawidłowo umieszczony ani że jego skuteczność jest mniejsza.
Dla kogo krążek może być dobrym wyborem?
Krążek może być wygodnym rozwiązaniem dla kobiet, które chcą stosować złożoną antykoncepcję hormonalną, ale nie chcą pamiętać o codziennym przyjmowaniu tabletki.
Może być szczególnie atrakcyjny dla osób, które:
- preferują metodę stosowaną raz na kilka tygodni,
- chcą samodzielnie zakładać i usuwać metodę antykoncepcyjną,
- dobrze tolerują estrogen,
- nie mają przeciwwskazań do złożonej antykoncepcji hormonalnej.
Dobór metody powinien być zawsze indywidualny.
Kiedy krążek może nie być odpowiednią metodą?
Ponieważ krążek zawiera estrogen i progestagen, przeciwwskazania są w dużej mierze podobne do przeciwwskazań dotyczących złożonych tabletek antykoncepcyjnych i plastra.
Szczególnej oceny wymagają między innymi:
- przebyta zakrzepica żylna lub zatorowość płucna,
- niektóre choroby układu sercowo-naczyniowego,
- migrena z aurą,
- niektóre choroby wątroby,
- niektóre zaburzenia krzepnięcia,
- palenie papierosów, szczególnie u kobiet po 35. roku życia,
- okres po porodzie oraz inne sytuacje zwiększonego ryzyka zakrzepowo-zatorowego.
Dlatego przed rozpoczęciem stosowania krążka konieczna jest kwalifikacja medyczna.
Czy przed rozpoczęciem stosowania potrzebne są badania?
U większości zdrowych kobiet nie ma potrzeby wykonywania rozbudowanego zestawu badań laboratoryjnych tylko dlatego, że planowane jest rozpoczęcie antykoncepcji hormonalnej.
Podstawą kwalifikacji jest dokładny wywiad medyczny oraz pomiar ciśnienia tętniczego.
Lekarz ocenia między innymi choroby przebyte i obecne, migreny, palenie papierosów, stosowane leki oraz czynniki ryzyka zakrzepicy.
Dodatkowe badania wykonuje się wtedy, gdy istnieją ku temu konkretne wskazania.
Jak krążek wpływa na miesiączki?
Podczas prawidłowego stosowania krwawienia zwykle stają się bardziej przewidywalne, a u części kobiet mniej obfite i mniej bolesne.
W pierwszych miesiącach mogą występować plamienia lub krwawienia międzymiesiączkowe.
Najczęściej nie oznaczają one, że metoda przestała działać. Jeżeli jednak krwawienia są nasilone, utrzymują się przez dłuższy czas lub pojawiają się po okresie dobrej tolerancji metody, warto skonsultować się z lekarzem.
Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?
Podobnie jak w przypadku innych metod złożonej antykoncepcji hormonalnej mogą wystąpić między innymi:
- plamienia i nieregularne krwawienia,
- tkliwość piersi,
- bóle głowy,
- nudności,
- zmiany nastroju,
- zwiększona ilość wydzieliny pochwowej,
- miejscowe uczucie dyskomfortu.
U wielu kobiet dolegliwości są łagodne i zmniejszają się po pierwszych miesiącach stosowania.
Czy krążek zwiększa ryzyko zakrzepicy?
Złożona antykoncepcja hormonalna, w tym krążek dopochwowy, wiąże się ze zwiększeniem ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu z niestosowaniem antykoncepcji zawierającej estrogen.
Bezwzględne ryzyko u zdrowej młodej kobiety pozostaje niewielkie, ale wzrasta w obecności dodatkowych czynników ryzyka.
Dlatego tak ważna jest prawidłowa kwalifikacja przed rozpoczęciem stosowania.
Czy krążek powoduje zwiększenie masy ciała?
Nie ma dobrych dowodów, że prawidłowo stosowany krążek dopochwowy powoduje u większości kobiet istotny, trwały przyrost masy ciała.
Masa ciała może naturalnie zmieniać się z wielu powodów niezależnych od antykoncepcji.
Jeżeli podczas stosowania pojawiają się niepokojące zmiany, warto omówić je podczas konsultacji.
Czy niektóre leki mogą zmniejszać skuteczność krążka?
Tak.
Niektóre leki i preparaty ziołowe mogą przyspieszać metabolizm hormonów i zmniejszać skuteczność antykoncepcji.
Dotyczy to między innymi części leków przeciwpadaczkowych, niektórych leków stosowanych w leczeniu zakażeń oraz preparatów zawierających dziurawiec.
Dlatego podczas konsultacji należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, suplementach i preparatach ziołowych.
Czy krążek chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową?
Nie.
Krążek dopochwowy nie chroni przed HIV, HPV ani innymi zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
Jeżeli potrzebna jest również ochrona przed zakażeniami, należy rozważyć stosowanie prezerwatywy.
Jak szybko wraca płodność po odstawieniu krążka?
Po zakończeniu stosowania owulacja zwykle powraca stosunkowo szybko.
Nie ma potrzeby wykonywania kilkumiesięcznej „przerwy” po stosowaniu krążka przed rozpoczęciem starań o ciążę.
Najczęstsze pytania
Czy krążek może zgubić się wewnątrz organizmu?
Nie. Pochwa jest zamknięta od strony szyjki macicy i krążek nie może przedostać się do jamy brzusznej.
Czy trzeba wyjąć krążek podczas współżycia?
Zwykle nie ma takiej potrzeby.
Czy partner może wyczuwać krążek?
Tak, czasami może go wyczuwać, ale najczęściej nie stanowi to problemu.
Czy można stosować tampon razem z krążkiem?
Tak. Należy jedynie uważać podczas usuwania tamponu, aby przypadkowo nie wysunąć krążka.
Czy wymioty lub biegunka zmniejszają jego skuteczność?
Nie w taki sposób jak w przypadku doustnych tabletek, ponieważ hormony są wchłaniane przez błonę śluzową pochwy.
Czy krążek chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową?
Nie. Do zmniejszenia ryzyka zakażeń można dodatkowo stosować prezerwatywę.
Co warto zapamiętać?
- Krążek dopochwowy jest złożoną hormonalną metodą antykoncepcji.
- Zawiera estrogen i progestagen.
- W typowym schemacie pozostaje w pochwie przez 3 tygodnie, po czym następuje tygodniowa przerwa.
- Nie wymaga codziennego pamiętania o antykoncepcji.
- Jego podstawowym mechanizmem działania jest zahamowanie owulacji.
- Wymioty i biegunka nie wpływają bezpośrednio na wchłanianie hormonów z krążka.
- Nie jest odpowiedni dla każdej kobiety – przed rozpoczęciem stosowania konieczna jest kwalifikacja.
- Nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.
- Niektóre leki i preparaty ziołowe mogą zmniejszać jego skuteczność.
- Po odstawieniu płodność zwykle szybko powraca.
Aktualność opracowania
Artykuł został przygotowany zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej na dzień publikacji. Medycyna rozwija się dynamicznie, dlatego zalecenia mogą ulegać zmianom wraz z pojawianiem się nowych badań naukowych oraz aktualizacją rekomendacji towarzystw naukowych.
Opracowanie
dr n. med. Hanna Olszewska
dr n. med. Jarosław Olszewski
dr Emilia Olszewska
dr Natalia Olszewska
Źródła
- Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare (FSRH). Combined Hormonal Contraception.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use.
- World Health Organization (WHO). Family Planning: A Global Handbook for Providers.