Ból w dole brzucha jest częstą dolegliwością i może pojawić się u kobiet w każdym wieku. Niekiedy ma związek z naturalnymi zmianami zachodzącymi podczas cyklu miesiączkowego, ale może też pochodzić z narządu rodnego, układu moczowego, jelit albo mięśni dna miednicy.
Sam ból nie pozwala rozpoznać jego przyczyny. Znaczenie mają między innymi jego lokalizacja, nasilenie i czas trwania, a także związek z miesiączką, oddawaniem moczu, wypróżnianiem, współżyciem oraz możliwością ciąży.
Gdzie znajduje się dół brzucha?
Dół brzucha to obszar położony poniżej pępka. Ból może być odczuwany:
- pośrodku podbrzusza,
- po prawej albo lewej stronie,
- w pachwinie,
- w okolicy krzyżowej,
- głęboko w miednicy,
- jednocześnie w kilku miejscach.
Może mieć charakter tępy, rozpierający, kłujący albo skurczowy. Czasami występuje stale, a czasami pojawia się falami lub tylko w określonych momentach cyklu.
Najczęstsze przyczyny bólu w dole brzucha
Przyczyn jest wiele i nie wszystkie mają podłoże ginekologiczne. W praktyce często bierze się pod uwagę kilka możliwości.
Miesiączka
Skurczowy ból pojawiający się przed miesiączką albo w pierwszych dniach krwawienia często jest związany ze skurczami macicy. Łagodne lub umiarkowane dolegliwości miesiączkowe są częste.
Konsultacji wymagają natomiast miesiączki bardzo bolesne, utrudniające codzienne funkcjonowanie albo takie, podczas których ból z czasem staje się silniejszy.
Owulacja
U części kobiet w połowie cyklu pojawia się krótkotrwały ból po jednej stronie podbrzusza. Może on towarzyszyć uwolnieniu komórki jajowej z jajnika. Najczęściej ustępuje samoistnie po kilku godzinach lub dniach.
Endometrioza
Endometrioza może powodować ból podczas miesiączki, przed nią lub również w innych fazach cyklu. Dolegliwości mogą występować podczas współżycia, oddawania moczu albo wypróżniania i czasem promieniują do pleców.
Prawidłowy wynik badania ginekologicznego lub USG nie zawsze wyklucza endometriozę. Dalsze postępowanie zależy od charakteru objawów i ich wpływu na życie pacjentki. NICE – diagnostyka i leczenie endometriozy
Adenomioza i mięśniaki macicy
Adenomioza oraz mięśniaki mogą wiązać się z bolesnymi lub obfitymi miesiączkami, uczuciem ciężaru w podbrzuszu, uciskiem na pęcherz albo bólem w okolicy krzyżowej.
Wiele mięśniaków nie wywołuje żadnych dolegliwości i jest wykrywanych przypadkowo podczas badania USG.
Torbiel jajnika
Torbiele jajników są częste i w większości przypadków mają łagodny charakter. Mogą nie powodować objawów albo wywoływać uczucie rozpierania i ból po jednej stronie podbrzusza.
Nagły, bardzo silny jednostronny ból, szczególnie połączony z nudnościami lub wymiotami, wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Stan zapalny narządów miednicy mniejszej
Zakażenie może obejmować między innymi szyjkę macicy, macicę i jajowody. Oprócz bólu mogą wystąpić:
- nietypowe upławy,
- krwawienie między miesiączkami lub po współżyciu,
- ból podczas współżycia,
- gorączka,
- pogorszenie samopoczucia.
Objawy nie zawsze są nasilone, dlatego rozpoznanie wymaga badania lekarskiego.
Ciąża, w tym ciąża pozamaciczna
U kobiety w wieku rozrodczym przyczynę bólu w podbrzuszu ocenia się również w kontekście możliwej ciąży. Jeżeli miesiączka się spóźnia lub ciąża jest możliwa, warto wykonać test ciążowy.
Ból połączony z dodatnim testem ciążowym, krwawieniem, omdleniem, znacznym osłabieniem albo bólem barku wymaga pilnej pomocy medycznej. Takie objawy mogą występować między innymi w ciąży pozamacicznej. NICE – objawy ciąży pozamacicznej i wstępna ocena
Dolegliwości ze strony układu moczowego
Ból nad spojeniem łonowym może towarzyszyć zakażeniu dróg moczowych. Zwykle występują wtedy również:
- pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
- częste parcie na mocz,
- oddawanie niewielkich ilości moczu,
- zmiana zapachu lub wyglądu moczu.
Ból promieniujący do pleców lub pachwiny może być związany między innymi z kamicą układu moczowego.
Przyczyny jelitowe
Zaparcia, wzdęcia, zespół jelita drażliwego, infekcje przewodu pokarmowego i inne choroby jelit również mogą powodować ból w dole brzucha.
W ustaleniu przyczyny pomaga obserwacja, czy dolegliwość ma związek z posiłkami, wypróżnianiem, biegunką, zaparciem albo oddawaniem gazów.
Mięśnie i dno miednicy
Napięcie mięśni brzucha lub dna miednicy, przebyte urazy, przeciążenie oraz ból pochodzący z kręgosłupa mogą być odczuwane jako ból w podbrzuszu. Dolegliwości mogą nasilać się podczas ruchu, siedzenia, współżycia albo wysiłku.
W przewlekłym bólu miednicy czasami występuje więcej niż jedna przyczyna. ACOG – przewlekły ból miednicy
Kiedy umówić wizytę?
Planowana konsultacja jest wskazana, jeżeli ból:
- powtarza się lub nie ustępuje,
- nasila się z kolejnymi cyklami,
- utrudnia pracę, naukę, sen albo aktywność fizyczną,
- pojawia się podczas współżycia,
- towarzyszy oddawaniu moczu lub wypróżnianiu,
- współwystępuje z obfitymi albo nieregularnymi krwawieniami,
- wiąże się z nietypowymi upławami,
- pojawił się po menopauzie.
Warto zgłosić się do lekarza również wtedy, gdy objaw budzi niepokój, nawet jeśli nie jest bardzo nasilony.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny medycznej wymaga przede wszystkim:
- nagły lub bardzo silny ból,
- ból szybko narastający,
- omdlenie, zawroty głowy albo znaczne osłabienie,
- obfite krwawienie z dróg rodnych,
- wysoka gorączka lub dreszcze,
- uporczywe wymioty,
- twardy, bardzo bolesny brzuch,
- ból w podbrzuszu przy potwierdzonej lub możliwej ciąży,
- ból z dusznością albo bólem okolicy barku.
Nie oznacza to, że każdy taki objaw ma groźną przyczynę. Wymaga jednak szybkiego badania, aby można było bezpiecznie wykluczyć stany wymagające leczenia. NHS – ból miednicy i objawy wymagające pilnej pomocy
Jak przygotować się do konsultacji?
Przed wizytą warto zanotować:
- kiedy pojawił się ból,
- gdzie jest odczuwany,
- jak długo trwa i jak często powraca,
- czy ma związek z cyklem miesiączkowym,
- co go nasila lub łagodzi,
- czy występuje podczas współżycia, oddawania moczu lub wypróżniania,
- datę ostatniej miesiączki,
- możliwość ciąży,
- występowanie gorączki, krwawienia, upławów albo dolegliwości jelitowych.
Pomocny może być krótki dzienniczek bólu prowadzony przez kilka tygodni.
Jak wygląda diagnostyka bólu w dole brzucha?
Zakres diagnostyki dobiera się indywidualnie. Lekarz rozpoczyna od rozmowy dotyczącej objawów, cyklu miesiączkowego, przebytych chorób, ciąż, zabiegów i stosowanych leków.
W zależności od sytuacji diagnostyka może obejmować:
- badanie brzucha,
- badanie ginekologiczne,
- test ciążowy lub oznaczenie stężenia beta-hCG,
- badanie moczu,
- badania krwi,
- pobranie materiału w kierunku zakażeń,
- USG przezbrzuszne lub przezpochwowe.
Nie każda pacjentka potrzebuje wszystkich badań. Czasami konieczna jest konsultacja urologiczna, gastroenterologiczna, chirurgiczna albo fizjoterapia dna miednicy. W wybranych przypadkach lekarz może zalecić dalszą diagnostykę obrazową lub laparoskopię.
Co warto zapamiętać?
- Ból w dole brzucha może pochodzić z narządu rodnego, jelit, układu moczowego albo mięśni.
- Częstymi przyczynami są miesiączka, owulacja, endometrioza, torbiele jajników, infekcje, zaparcia i zakażenia dróg moczowych.
- Charakter bólu i towarzyszące mu objawy są ważniejsze niż samo miejsce jego występowania.
- Nawracającego lub utrzymującego się bólu nie należy ignorować.
- Nagły silny ból, omdlenie, obfite krwawienie albo ból przy możliwej ciąży wymagają pilnej oceny.
- Diagnostyka jest dobierana indywidualnie i nie zawsze kończy się na jednym badaniu.
Aktualność opracowania
Artykuł został przygotowany zgodnie z aktualnym stanem wiedzy medycznej na dzień publikacji. Medycyna rozwija się dynamicznie, dlatego zalecenia mogą ulegać zmianom wraz z pojawieniem się nowych badań naukowych oraz aktualizacją rekomendacji towarzystw naukowych.
Opracowanie
dr n. med. Hanna Olszewska
dr n. med. Jarosław Olszewski
dr Emilia Olszewska
dr Natalia Olszewska
Źródła
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Chronic Pelvic Pain.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Endometriosis: diagnosis and management.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management.
- National Health Service (NHS). Pelvic pain.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Dysmenorrhea: Painful Periods.